สมุนไพรท่าพระจันทร์

เรื่องเล่าสุขภาพ

เทศกาลข้าวแช่
เทศกาลข้าวแช่
    เริ่มแล้วที่ เซ-รา รีสอร์ท ชะอำ จนถึง ๑๕ พค.๒๕๕๖
                       ข้าวแช่สายเลือดมอญ
          “อาหารคลายร้อนเพื่อสุขภาพ”
     เมื่ออุณหภูมิของอากาศสูงขึ้นในช่วงฤดูร้อน คนเราก็มีวิธีคลายร้อนกันหลายรูปแบบ นับตั้งแต่การออกแบบเสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย  ปรับแต่งที่อยู่อาศัยไปจนถึงอาหารการกิน พูดถึงอาหารการกินในช่วงหน้าร้อนหลายคนคงนึกถึง “ข้าวแช่เมืองเพชร” ที่โด่งดัง
 

     หากย้อนอดีตเส้นทางเดินของข้าวแช่แล้ว ข้าวแช่หรือข้าวสงกรานต์ ซึ่งคนมอญเรียกว่า “เปิงด้าจก์” แปลว่าข้าวน้ำ ถือเป็นอาหารในพิธีกรรมของชาวมอญ ที่นิยมทำขึ้นเพื่อสังเวยเทวดาในพิธีตรุษสงกรานต์ เพราะชาวมอญสมัยโบราณถือว่าวันสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่ตามความเชื่อที่ได้แบบอย่างมาจากอินเดีย
 
 


  ในวรรณคดีเรื่อง “รำพันลิลาป” ของสุนทรภู่  รัตนกวีสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ได้รจนาถึง “ข้าวแช่”  ไว้อย่างน่าสนใจ โดยเฉพาะเครื่องเคียงกระชายมะม่วงที่สลักเสลาสวยงามจับตายิ่งนัก
                  “ .ฤดูร้อนก่อนเก่าทำข้าวแช่       น่าชมแต่เครื่องกับสำรับฉัน 
                     ช่างทำเป็นดอกจอกและดอกจันทน์  งามจนชั้นกระชายทำเหมือนจำปา

                     มะม่วงดิบหยิบดูจึ่งรู้จัก    ช่างน่ารักทำเป็นเช่นมัจฉา   
                    จะแลลับกลับกลายสุดสายตา    เคยไปมามิได้เห็นจะเว้นว่าย...ฯ”


 

  

        สำหรับการเลื่อนชั้นเข้าวังของข้าวแช่ มอญ ก็มาจากที่สตรีมอญที่เข้ารับราชการฝ่ายใน นำข้าวแช่ขึ้นถวายเป็นอาหารเสวย ในกาลต่อมาจึงแพร่หลายในวงกว้างทั่วไป โดยเฉพาะข้าวแช่ตระกูลเมืองเพชร สืบเนื่องจากการแปรพระราชฐาน ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๔ ไปอยู่ที่พระราชวังพระนครคีรี (เขาวัง) ในครั้งนั้นเจ้าจอมมารดากลิ่นเชื้อสายมอญทางเจ้าพระยามหาโยธา ( เจ่ง คชเสนีย์) ที่หลบหนีพม่ามาครั้งกรุงธนบุรี ได้ติดตามไปถวายราชการที่พระนครคีรีด้วย และครั้งนั้นเองที่ข้าวแช่ได้รับการถ่ายทอดไปยังห้องเครื่อง บ่าวไพร่สนมกำนัลได้เรียนรู้ และแพร่หลายไปยังสามัญชนย่านเมืองเพชรบุรีในที่สุด

 

      ช่วงต้นเดือนมีนาคม ผมได้มีโอกาสไปร่วมงานเทศกาลข้าวแช่ที่ เซ-รา รีสอร์ท ชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งมี มรว.ถนัดศรี สวัสดิวัฒน์ มาเป็นประธาน พร้อมด้วยคุณประสงค์  พิฑูรย์กิจจา  เลขาธิการมูลนิธิราชประชานุเคราะห์ มาร่วมงานด้วยเพื่อสืบสานตำนานข้าวแช่ชาววังเมืองเพชร อันเป็นวัฒนธรรมการกินที่งดงาม ละเอียดอ่อน ไม่แพ้ชาติใดในโลก  งานนี้จะมีไปจนถึงวันที่ ๑๕ พฤษภาคม ๒๕๕๖



       คุณอัญญการ  พุ่มพวง หรือคุณพัชร โต้โผใหญ่ของงานผู้สืบตระกูลจากคนมอญที่บางพลี ที่มีญาติโกโหติกาทางสายเลือดกระจายทั้ง พระประแดง สมุทรปราการ  และปทุมธานี เล่าให้ผมฟังว่า ข้าวแช่ก็เป็นเสมือนจิตวิญญาณของคนมอญ ทุกตรุษสงกรานต์ หรือปีใหม่ จะต้องทำข้าวแช่ถวายเทวดา ถวายพระ ทำให้คนในครอบครัวได้รับอานิสงส์ได้ลิ้มรสไปด้วย
     “ เสียดายไม่อยากให้ข้าวแช่สาบสูญ เพียงแค่ช่วยให้ฟื้นฟูได้ก็จะทำ ตัวเองก็ได้ความรู้ในการทำมาจากคุณแม่ พอทำเป็นก็สอนต่อไม่ให้สาบสูญ ”
     ในเครื่องเคียงของข้าวแช่ประกอบด้วยสมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยามากมายทั้งกระชาย ข่า รากผักชี กระเทียม ตะไคร้ ผิวมะกรูด หอมแดง นำมาปรุงผสมกับปลาดุกย่างทำเป็นกะปิทอด นอกจากนั้นมีหัวไชโป๊วผัดหวาน หมูสับกับปลาเค็ม ปลายี่สนผัดหวาน  หัวผักกาดเค็มผัด ปลาช่อนแห้งผัด พริกหยวกสอดไส้ หอมสอดไส้ เนื้อเค็มทอด ดอกลั่นทมทอด
       วันนั้นผมกินข้าวแช่ไปด้วยฟังดนตรีไทยบรรเลงพร้อมเสียงขับขานจาก ดร.วัฒนะ  บุญจับ จากสำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร ได้พรรณนาถึงพืชผักเครื่องปรุงของเครื่องเคียงข้าวแช่อย่างน่าจับใจ พร้อมสายลมริมชายหาดพัดมาแผ่วๆ แถมท้ายด้วยการขับร้องเพลงโปรดจากอาจารย์หม่อม จนไม่อยากกลับเลย ถ้ามีหมอนสักใบ คงจะดี ฮ่าๆๆ
        
      

   



 

blog comments powered by Disqus