สมุนไพรท่าพระจันทร์

เรื่องเล่าสุขภาพ

กล้วยน้ำไท"ตำรับลูกแปลกแม่ ยาอายุวัฒนะ
                              กล้วยน้ำไท
               “ ตำรับลูกแปลกแม่ยาอายุวัฒนะ”
                          จำรัส  เซ็นนิล รวบรวม/เรียบเรียง
            เอ่ยถึงกล้วยน้ำไท หลายคนอาจจะนึกถึงโรงพยาบาลกล้วยน้ำไท และถนนกล้วยน้ำไท อยู่ที่เขตพระโขนง แท้จริงแล้วผมกำลังเล่าให้ทุกท่านทราบว่า กล้วยน้ำไท เป็นกล้วยสายพันธ์หนึ่ง ในจำนวนหลายพัน สายพันธ์ที่มีอยู่ในโลก
            ในอดีตบริเวณเขตพระโขนงมีซอยอยู่ซอยหนึ่งชื่อซอยกล้วยน้ำไท อันเนื่องมาจากมีสวนกล้วยน้ำไทอยู่ นับเนื่องร่วม ๕๐ ปี คนสัญจรผ่านไปมาจึงมักเรียกว่าซอยกล้วยน้ำไท และพัฒนามาตั้งเป็นชื่อถนนใหญ่ โรงพยาบาลมาจนถึงทุกวันนี้

 คุณสุภี  นิ่มนวล เอื้อเฟื้อภาพ
          ผมรู้จักกล้วยน้ำไท จากการเล่าของ อ.เนตรดาว  ยวงศรี อาจารย์แพทย์แผนไทย และ อาจารย์หมอเพ็ญ แพทย์หญิงเพ็ญนภา  ทรัพย์เจริญ ผู้บุกเบิกด้านแพทย์แผนไทยของกระทรวงสาธารณสุข กล้วยน้ำไท มีชื่อเรียกอีกอย่างว่า กล้วยหอมเล็ก ปัจจุบันค่อนข้างหายาก จะมีอยู่บ้างก็แถวๆใกล้สี่แยกพงษ์เพชรด้านคลองประปา บ้านสวนซอยเรวดี และบริเวณวัดศรีเอี่ยมถนนศรีนครินทร์ สอบถามชาวบ้านระแวกนั้นก็คงพอรู้บ้าง หรือจะติดต่อไปที่สวน...ติดต่อไปหลายที่แล้วไม่มี ที่สวนจตุจักรน่าจะมี ลองไปหาดูนะครับ
         กล้วยน้ำไท จัดว่าเป็นกล้วยที่ปลูกเพื่อใช้บริโภคผลสุกเท่านั้น ไม่เคยพบว่ามีใครนำไปเชื่อม ฉาบ หรือบวชชีแต่อย่างใด ลักษณะของต้นและใบส่วนใหญ่จะคล้ายกับกล้วยน้ำว้าค่อนข้างมากแต่ ก็เห็นความแตกต่างพอสมควร เช่น ขนาดของลำต้น กล้วยน้ำไทจะมีขนาดเล็กกว่าและมีความสูงน้อยกว่า โดยทั่วไปจะมีเส้นผ่าศูนย์กลางลำต้นประมาณ ๒๐ ซม. สูงประมาณ   ๒.๕-๓  เมตร กาบลำต้นส่วนโคนมีสีชมพูอมแดง ถัดขึ้นมาด้านบนจะมีประดำหนา ผิดกับกล้วยน้ำว้าที่ลำต้นสูงใหญ่กว่าและกาบลำต้นมีสีเขียวจัด ใบของกล้วยน้ำไทมีสีเขียวออกเหลืองไม่มีไขใต้ใบ ก้านใบตั้งขึ้นมีร่องกว้าง เส้นใบสีชมพูอมแดง ในส่วนของผลนั้น เครือหนึ่งมีประมาณ ๕-๗  หวี ๆ ละ ๑๒-๑๘ ผล เมื่อโตเต็มที่กว้าง ๒ ซม. ยาว ๑๑ ซม. ใกล้เคียงกับกล้วยไข่ ผลกล้วยมีลักษณะเป็นเหลี่ยมจนกระทั่งแก่ ปลายผลเป็นจุกค่อนข้างใหญ่ ผลสุกมีสีเหลืองเข้ม มีจุดดำเล็ก ๆ คล้ายจุดของกล้วยไข่ เนื้อมีสีเหลืองส้ม รสหวานเย็น กลิ่นหอมเปลือกค่อนข้างหนา



     “กล้วยน้ำไท” ถือเป็นสุดยอดของกล้วยทั้งหลาย จัดเป็นยาเจริญอายุมาแต่บรรพชน เพียงให้เอาเฉพาะเนื้อใน สุกของกล้วยชนิดนี้ นับจำนวนเท่าอายุของผู้ที่จะรับประทานเรียงซ้อนกันใส่ในโหลขนาดใหญ่แล้วเทน้ำผึ้งแท้ เช่น น้ำผึ้งป่า น้ำผึ้งรวง หรือน้ำผึ้งหลวง แล้วแต่จะหาได้ ใส่ให้ท่วมผลกล้วยในโหล จากนั้นปิดผนึกอย่าให้อากาศเข้าได้ นำโหลไปตั้งไว้หน้าพระประธานในโบสถ์ตั้งแต่ วันเข้าพรรษาจนถึงวันออกพรรษา จึงนำไปเปิดรับประทานเป็นประจำวันละ ๑ ผล จนกว่าจะหมด จะทำให้ร่างกายแข็งแรง อายุยืนยาววิเศษนัก
           อ.เนตรดาว ยวงศรี เล่าให้ผมฟังว่า มีตำนานเล่าขานมาแต่โบราณบอกว่า มีหญิงคนหนึ่งมีลูกเยอะ ทำให้ร่างกายทรุดโทรมกลายเป็นหญิงชราหน้าตาดูไม่ได้ เธอได้นำเอา “กล้วยน้ำไท” ไปทำเป็นยาลูกกลอนผสมพริกไทย น้ำผึ้งแท้ รับประทานประจำ ทำให้เธอมีร่างกายกลับเปล่งปลั่ง สวยงาม มีน้ำมีนวลขึ้นมาใหม่ จนทำให้ลูกๆของเธอจำเธอไม่ได้ หมอยาแผนไทยในยุคสมัยนั้นจึงเรียกยาลูกกลอนดังกล่าวว่า “ยาลูกแปลกแม่” เพราะลูกจำแม่ ไม่ได้นั่นเอง ในส่วนของเปลือก “กล้วยน้ำไท” มีรสฝาดใช้เช็ดลิ้นเด็กแก้ละอองขาวได้ และยังนำเปลือกดังกล่าวไปสุมไฟทาแก้ปวดเมื่อยได้ด้วย ผลสุกมีรสหวาน มีกลิ่นหอมคล้ายกลิ่นดอกไม้รับประทานประจำเป็นยาเจริญธาตุเด็ดขาดนัก คนโบราณนิยมกินกันแพร่หลาย  จากข้อมูลยาลูกแปลกแม่ หรือตำนานมะตูมนิ่ม ของหลวงรัตนะพิม พานุรักษ์ บันทึกไว้ว่า
           “จักได้เริ่มเรื่อง เรียบเรียงบรรณนา ของเก่าเล่ามา เร่อร่าน่าชัง ยาลูกแปลกแม่ เจ้ากรมครุธแก่ เล่าเรื่องให้ฟัง ว่าชายหนึ่งได้ มะตูมนิ่มขลัง สมดังใจหวัง ผลหนึ่งทำยา กล้วยน้ำไทเพิ่ม หวีหนึ่งเทียวนา พริกไทยเท่ายา ว่าเต็มทะนาน นึ่งขึ้นด้วยกัน มะตูมเชือดหั่น กล้วยน้ำปอกฝาน พริกไทยในห่อ เอาคลุกคุลีการ ย่อยให้แหลกนาน ทำแผ่นตากเรียง แห้งแล้วลงครก ป่นแหลกสิ้นเสียง ยกโถตั้งเคียง น้ำผึ้งคลุกเท
            เสร็จแล้วเก็บไว้บุรุษนั้นไซร้ ไปเที่ยวเตร็ดเตร่ บ้านอื่นเมืองไกล เที่ยวไถลโยเย ยากเย็นแก่นเก ยังไม่กลับมา แม่อยู่ข้างนี้ เห็นนานเต็มที ลูกไม่กลับมา เดินไปในเรือน พบแต่โถยา นี่ของลูกข้า ทำไว้กินดู
          โรคภัยหายสิ้น กายินเฟื่องฟู คนอื่นแลดู เคลิ้มแปลกตาไป ที่เคยล้างหน้า บ้วนปากลงไป หญ้าที่นั้นไซร้ งอกงามผิดตา โคหนึ่งเขาปล่อย แก่ผอมชรา เที่ยวซัดเซมา พบหญ้าสดงาม โคกินหญ้าไซร้ โรคโคก็หาย ร่างกายควรการ คล้ายกับโคหนุ่ม เรี่ยวแรงอาจหาญ หญิงนั้นเห็นพยาน กินยาร่ำไป ทุกวันจนหมด ที่เหี่ยวแห้งสลด กลับฟูผ่องใส วรรณะคล้ายหญิง แรกรุ่นเจริญวัย
           ฝ่ายบุตรเที่ยวไป นานแล้วกลับมา มารดาแปลกบุตร บุตรแปลกมารดา ต่อพูดเจรจา นานจึงรู้กัน เมื่อบุตรกลับมา อายุคณนา หมื่นแปดพันวัน มารดาว่าสัก สองหมื่นหกพัน เล่าว่าบุตรนั้น แก่กว่ามารดา บุตรแปลกใจถาม เรื่องความมารดา โถยาของข้า ไปไหนใครกิน มารดาเล่าว่า แม่พบโถยา เปิดขึ้นหยิบกิน บ้วนน้ำลงไป ถูกในแผ่นดิน หญ้างามโคกิน หายโรคอ้วนพี แม่เห็นอัศจรรย์ จึงได้สำคัญ ว่ายานี้ดี กินไปจนหมด กายสดเปร่งศรี ก่อนซูบกลับพี อาหารเพิ่มพูน
          ครั้นกาลล่วงมา บุตรนั้นชรา สิ้นชีพดับสูญ มารดาอยู่มาก กว่าบุตรเจ็ดคูณ กำหนดด้วยสูญ หลายจุดหลายเรียง เขาเล่าสืบมา ไม่เห็นด้วยตา ต้องว่าซ่อนเสียง พูดไม่เต็มปาก ยากจักเรียบเรียง ผู้อ่านจักเถียง กล่าวโทษโจทก์ทาย ฯ” 

        ใครอยากลองลิ้ม ชิมดูจะๆ  ว่าคึกแรงแข็งขัน  สมคำเปรียบเปรย ชะลอช้า โอ้แอ้อยู่ใย  รีบรี่เร็วไว  สอบถามอาจารย์ดู พอเจียดแบ่งปัน  ให้เมียและผัว มุมแดงมุมน้ำเงิน  ได้ซดทันควัน ให้รู้ยาดี ผมมีอยู่กล่อง เก็บไว้อย่างดี เวลาจะกิน ค้นหาไม่เจอ ฮ่าๆๆ  ( อาจารย์เนตรดาว  ยวงศรี มีตำรับนี้ครับ  ๐-๒๗๐๖-๒๖๑๐ ,  ๐๘-๑๓๐๘-๖๙๒๒


          กล้วยน้ำไท มีประโยชน์ทางยาและคุณค่าทางพิธีกรรมสูง  ผลดิบกล้วยน้ำไทมีรสฝาด สมานกล่อมอาจม ยางกล้วยเช็ดลิ้นเด็กแก้ละอองซาง เปลือกผลสุมไฟทาแก้ปากเปื่อย ผลสุกรับประทานแบบธรรมดาอร่อยเป็นยาเจริญธาตุ รสหวาน มีกลิ่นหอมคล้ายกลิ่นดอกไม้ ใครได้รับประทานแล้วจะติดใจ ข้อสำคัญกินแล้วหนุ่มกินแล้วสาว กินแล้วชะลอวัย
        นอกจากนั้น กล้วยน้ำไท ยังใช้ในการประกอบพิธีกรรมต่างๆ เช่น การบวงสรวง ขวัญข้าว หรือไหว้ครู หมอหรือพราหมณ์จะใช้ กล้วยน้ำไทประกอบพิธีทั้งสิ้น จึงนับว่าเป็น กล้วยพิธี ที่ยึดถือกันมาแต่บรรพกาลจนถึง ปัจจุบัน
        ล่าสุดผมได้รับแจ้งจากคุณสุภี  นิ่มนวล (๐๘-๕๐๙๕-๐๕๖๑)  ต.บางพระ อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี ว่าที่บ้านมีกล้วยน้ำไท คุณแม่ปลูกไว้เยอะ เพิ่งตัดทิ้งไปเมื่อไม่นานมานี้ พอได้อ่านข้อมูลจาก Jamrat.net ทำให้รู้คุณค่ายา เห็นทีจะต้องระดมปลูกใหม่กันแล้ว ฮ่าๆๆ
                                    -------------------------------------------------

blog comments powered by Disqus