สมุนไพรท่าพระจันทร์

เรื่องเล่าสุขภาพ

เครื่องยาแพทย์แผนไทย
                     เครื่องยาแพทย์แผนไทย
                                      จำรัส เซ็นนิล  รวบรวม/เรียบเรียง
      ผมได้สืบเสาะค้นหาข้อมูลจากปราชญ์พื้นบ้านทั่วประเทศ รวมทั้ง ตำรายาพื้นบ้านที่คัดสรรจากสมุดข่อยและหลักศิลาวัดโพธิ์ กรุงสยาม ซึ่งถือเป็นแหล่งรวมตำรายาไทย ไว้มากมาย มีข้อมูลเครื่องยาแพทย์แผนไทย ที่ผู้ศรัทธาหยูกยาสมุนไพรทั้งหมอและผู้ป่วยควรศึกษาและจดจำ
    ในตำรายาไทยที่สืบทอดต่อกันมาหลายชั่วอายุคนบันทึกไว้ว่า ส่วนประกอบของเครื่องยาไทยนั้นมีส่วนประกอบหลักคือ พืชวัตถุ สัตว์วัตถุ  ธาตุวัตถุ
   พืชวัตถุ ได้แก่พรรณไม้ต่างๆ ที่นำมาใช้เป็นยา จะต้องรู้ว่าใช้ส่วนไหนของพืชในการปรุงยา เช่น ราก  เหง้า  ต้น  แก่น กระพี้  เนื้อไม้ เปลือกไม้  ใบ  ดอก ผล เปลือกผล เมล็ด เปลือกเมล็ด หรืออาจใช้ทั้ง ๕ ตั้งแต่รากถึงยอด เรียกว่าทั้งต้นจะเข้าใจง่าย
  สัตว์วัตถุ  ได้แก่พวกสัตว์หรืออวัยวะของสัตว์ทั้งหลายที่นำมาปรุงเป็นตัวยา เช่น ขน หนัง เขา เขี้ยว  นอ  งา ฟัน กราม ดี กีบ กระดูก เอ็น เลือด น้ำมัน มูล เยอะมากครับ ผมคิดว่าคนรุ่นเก่า คงเคยเห็นและผ่านสายตา แม้แต่ผม (คนรุ่นใหม่ ยังไม่แก่ ฮ่าๆๆ) เคยเห็นในย่ามของคุณพ่อ ไม่รู้อะไรเต็มไปหมด เปลือกหอยหลายชนิดมีรอยถูกฝน (ใช้งาน) แหว่งไปหมด เคยไปทำข่าวหลายจังหวัดคนแก่คนเฒ่ามักจะเทจากหีบ (กล่อง) มาให้ดู เห็นแล้วทึ่ง ทั้งเขี้ยวทั้งงาสารพัด ผมไม่กล้าเอากลับกลัวรุ่นปู่ของปู่..ของปู่ มาทวง
   ธาตุวัตถุ ได้แก่แร่ธาตุต่างๆที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ หรือสิ่งที่ประกอบขึ้นจากแร่ธาตุต่างๆตามกรรมวิธีนำมาให้เป็นยา เช่น เกลือ  กำมะถัน น้ำประสานทอง ดีเกลือ สารส้ม จุนสี ปรอทเป็นต้น
                                              สรรพคุณของวัตถุธาตุ
  สารส้ม  รสฝาดเฝื่อน ขับปัสสาวะให้ใส ฟอกเลือดและสมานแผล
 เงิน   รสเย็นใช้ระงับลม ทำให้ผอมได้
 ทองคำ  มีคุณให้อิ่ม ให้เกิดความรัก ให้รสที่สุกแล้วมีรสอร่อย รู้แก้โทษพิษ รสเย็น
 ดินสอพอง  มีรสเย็น ดับพิษและห้ามเหงื่อ
 น้ำค้าง    รสเย็น ดับพิษทั้งปวง
 น้ำครำ  รสเย็น ดับพิษไข้และพิษกาฬ
 ชาดต่างๆ  รสเย็น บำรุงตับ ปอด ดับพิษทั้งปวง แก้โรคในกระดูก
 เกลือเทศ    รสเค็ม ถ่วงเสมหะให้ลง
 เกลือทั้ง ๕ คือเกลือสินเธาว์ เกลือวิก  เกลือฟอง เกลือพิก  เกลือสมุทร
 น้ำประสานทองดีบุก มีรสชาเฉียบ  ล้างเสมหะ ล้างละออง และแก้เม็ดฝีทั้งปวง
 ทองแดง  มีรสขมและหวานฝาด ทำให้ผอม  ให้เมา ให้เผ็ด  ทำให้แผลเย็น และเนื้องอก ระงับเสมหะ
 ดินประสิว มีรสเย็นและเค็ม  รู้ขับลมที่คั่งตามเส้น รู้ถอนพิษและขับปัสสาวะ
ดินถนำ  มีรสเร่าเย็นและเค็ม แก้โรคทางตา ใช้หยอดตาได้
น้ำส้มสายชู ขับลมให้แล่นทั่วกาย เพื่อให้ชูกำลัง  และชีพจรเต้นดี
น้ำประสานทองสะตุ มีรสปร่าชา กัดละออง และแก้เม็ดฝีทั้งปวง
ลิ้นทะเล  มีรสปร่าชา แก้มูกเลือด แก้โรคทางฟัน และแก้โรคอันประกอบไปด้วยพยาธิลำไส้
สนิมเหล็ก รสฝาดคาว หวานเล็กน้อย บำรุงโลหิต ห้ามเลือด
น้ำด่างต่างๆ  รสเค็มขึ่น ล้างเมือกทางปัสสาวะ
เบี้ยจั่นและเบี้ยผู้  มีรสเค็ม ขับปัสสาวะ แก้ปวดเบา แก้เส้นกษัย
สุรา มีรสเมา กระทุ้งพิษ ขับเลือดลม ทำให้ยาออกฤทธิ์เร็ว
บัลลังก์ศิลา  มีรสเย็น ดับพิษทุกทาง
น้ำปูนใส  มีรสฝาดเฝื่อนและเย็น
                  สำหรับที่มาของธาตุวัตถุ “ปูน” ตัวนี้เขานำมาจากการเผาเปลือกหอย จนเป็นเถ้าปูนขาว จากนั้นนำปูนขาวที่ได้มาผสมกับน้ำและขมิ้นชันสีเหลือง ซึ่งจะเปลี่ยนเป็นสีแดงสดทันที อันเป็นที่มาของภาษิต "ขมิ้นกับปูน" ซึ่งเป็นคู่กัดกัน คือเจอกันทีไรเป็นได้เลือดทุกที แต่ในทางเภสัชแผนไทย ขมิ้นกับปูนถือเป็นของคู่กันในสมัยที่คนไทยยังกินหมากกันเป็นล่ำเป็นสัน
                 ในอดีตการเผาเปลือกหอยทำปูน เป็นอุตสาหกรรมใหญ่ในชุมชน ต้องใช้เรือบรรทุกเปลือกหอยทะเลมาจากโกกกาก มหาชัย เพื่อไปเข้าเตาเผาในกรุงเทพฯ ปูนขาวที่ได้จากการเผาเปลือกหอยนี้ นอกจากนำไปใช้ในการก่อสร้างแล้ว ยังนำไปทำปูนแดงกินหมากได้ด้วย
                แต่ปูนขาวเดี๋ยวนี้ไม่ได้ผลิตจากเปลือกหอยอีกแล้วจึงเอามาทำยาไม่ได้ดังนั้น ปูนแดงที่ใช้ทำยาจึงหายากสักหน่อย แต่ก็ยังพอหาซื้อได้จากตลาดสดที่ขายหมากพลู มิฉะนั้นก็ต้องเอาเปลือกหอยแครงมาเผา ทำปูนไว้ใช้เอง เป็นยาสามัญประจำบ้าน
   น้ำปูนใสเป็นยา     วิธีทำน้ำปูนใส ให้เอาปูนแดงใส่ลงในน้ำเย็น ห้ามใช้น้ำร้อน เพราะปูนละลายได้น้อยในน้ำร้อน กวนแรงๆ หมั่นกวนบ่อยๆ จนครบ ๑ ชั่วโมง ปล่อยให้ปูนนอนก้นจนได้น้ำใส รินเอาน้ำส่วนใสๆ เก็บไว้ใช้ (ส่วนที่เป็นตะกอนให้ทิ้งไป เพราะใช้ทำน้ำปูนใสไม่ได้อีกแล้ว)
        ขนาดรับประทาน ๒ ช้อนโต๊ะ ถึงครึ่งแก้ว เพื่อแก้ท้องเสียท้องร่วง ต้องการให้น้ำปูนใสออกฤทธิ์ดีขึ้นก็ให้บดขมิ้นอ้อยหรือข่าตาแดงผสมลงไป
        แก้พิษผิดสำแดง ให้บีบน้ำมะนาวลงในน้ำปูนใส ใส่เกลือพอเค็มเล็กน้อย แล้วให้คนไข้ดื่ม พักเดียวเหงื่อแตกหายจากอาการผิดสำแดง
        แก้ถูกยาเบื่อหรือกรด ใช้น้ำปูนใสขนาด ๑ ถ้วยชากิน แก้พิษได้ทันที นอกจากนี้ยังใช้ทาแก้พิษแมงกะพรุนไฟได้อีกด้วย
      น้ำปูนใสเป็นเครื่องสำอางค์  น้ำปูนใสไม่เพียงมีสรรพคุณทางยาเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องสำอางรักษาผิวพรรณได้อย่างไม่น่าเชื่อ โดยใช้น้ำปูนใส ผสมกับน้ำมันมะพร้าวอัตราส่วน  ๑: ๑  เขย่าให้เข้ากันจนเป็นครีม สำหรับทาแก้โรคผิวหนังทั่วไป หรือจะใช้ทารักแร้แก้กลิ่นเต่าก็ได้ผลดี
     ดีเกลือไทย ถ่ายเสมหะและโลหิต ทำให้เส้นเอ็นอ่อน
     กำมะถันแดง มีรสปร่า แก้ลมป่วง ล้างเม็ดฝี และรักษาท้อง
     กำมะถันเหลือง มีรสแค้นคอ เมา ขับลมในกระดูก  ฆ่าพยาธิและหิด เกลื้อน
    จุนสี รสเปรี้ยวฝาดเล็กน้อย ใช้กัดหัวฝี เนื้องอก แก้โรคฟัน ใช้กัดหัวหูด ละลายขับพิษ  แกัฝ้าและแผลได้อีกทั้งรักษาแผลนัยน์ตา
    ปรอท แก้กามโรค  โรคในกระดูก  แก้น้ำเหลือง แก้เส้นเอ็นพิการ  และมะเร็งคุดทะราด 
    ของดีๆในแพทย์แผนไทยของเรายังมีอีกมากครับ ยิ่งค้นคว้า ยิ่งศึกษา จะเห็นความมหัศจรรย์ต่างๆ ที่เราคาดไม่ถึง (ไม่ใช่เข็มขัดสั้นนะครับ)  หมายถึงเหลือเชื่อ และอย่าลืมนะครับ โรคภัยไข้เจ็บของคนเรานั้น หมอพื้นบ้านมักกล่าวไว้เสมอว่า ...
                    “ลางโรคเกิดจากลางเชื้อ ลางเนื้อที่เป็นโรคหายได้ด้วยลางยา”     แต่ลางไหนๆก็ตาม ถ้าไม่มีโอกาส ( ได้อ่าน ได้พบเห็น ได้ความรู้และ ได้ลอง)  ...ก็รอดยากครับ ฮ่าๆๆๆ
                           -------------------------------------------------------------------
 
  

blog comments powered by Disqus